Deze rubriek verscheen op 27 oktober 2011 op de Dichters & denkers webpagina van De Groene Amsterdammer

 

Na Kedichem

In Charlerois opent de expositie Europunk, met veel aandacht voor de visuele kant van de punk. En Yves Namur stelde een bloemlezing samen met 48 jonge Waalse dichters, allemaal geboren na mei '68, La nouvelle poésie française de Belgique.

De beelden werden snel overstemd door beelden uit Noorwegen afgelopen zomer, de ontruiming van het kraakpand Schijnheilig op AT5. Toch herinner ik me hoe het dunne lichaam van Groene-medewerker Merijn Oudenampsen door een ME'er werd opgetild uit een groep en de reactie die daarbij uit zijn houding sprak. Waarom trad de politie zo hard op en zijn er allerlei sympathisanten opgepakt? Kwam het door het tij of het feit dat de krakers een grapje hadden uitgehaald - de deur open laat staan maar de gangen insmeren met zeep voor de agenten. Een gegeven dat meteen de media in kwam als 'zeepbommen' (krakers plus zeep betekent blijkbaar zeepbommen). Er zijn excuses gemaakt maar mensen hebben ook ongekend lang vastgezeten.

Oudenampsen schreef eerder over populisme en werkte mee aan het noodnummer van Open. Hij hekelde Balie-directeur Youri Albrecht, die in een tweet laconiek reageerde op de ontruiming van Schijnheilig. Voor Oudenampsen zijn jaren-tachtigkrakers de babyboomers van nu, ze zitten hem althans in de weg.

Nu lijkt Albrechts vergissing dat Galerie Schijnheilig iets met kraaktoerisme van doen zou hebben ('Onder de krakers zo te horen nauwelijks 1 Nederlander' volgens zijn tweet) inderdaad ingegeven door die vermaledijde jaren tachtig. Na Kedichem (nog een keer: de belegering van een congres van de Centrumpartij waarbij de echtgenote van Janmaat haar benen verloor) stortte de ideologische tak van de kraakbeweging voor een belangrijk deel in. 'Het Gelijk' was zoek, de overtuiging was weg en ook de motivatie. Tegelijk werden in Engeland op grote schaal de houseparty's verboden en ontstond er een nieuw kraken. Travellers, vaak in sportjassen met het hoofd diep in de kraag weggestoken, kwamen naar Nederland, kraakten een pand om er een groot feest te geven en vertrokken de volgende dag, een ravage achterlatend. Ik herinner me een bioscoop in het Haagse Bezuidenhout die in een nacht compleet veranderde in een junkyard. Dat was heel iets anders dan kraken ter behoud van een pand met inbegrip van buurtoverleg en allerlei andere initiatieven. Kraken was eind jaren tachtig zijn status kwijt.

Nu rommelt het al een tijd bij De Balie en juist jongeren die er gewerkt hebben mopperen daar veelvuldig over. Een nieuwe directeur kan dus snel iets fout doen. En dat deed hij: Schijnheilig was een levendig initiatief van jonge krakers, Rietveld-studenten, filosofen, filmmakers, componisten en dichters. Je zou er bijna het woord broedplaats voor bedenken, als dat niet inmiddels een ambtelijk scheldwoord was geworden. En gelukkig is die nieuwe kraakbeweging niet meer zo uitsluitend Nederlands als indertijd. Met toerisme heeft dat weinig van doen.

Ik zou die affaire vier maanden na dato niet oprakelen als er in Charleroi niet een expositie geopend werd genaamd Europunk, over de uiterlijke kenmerken van punk. Werk van grafici, ontwerpers, illustratoren. Er worden niet alleen films, affiches, kleding en platenhoezen vertoond, ook tijdschriften als Koekrant, Raket en uit Enschede Aambeeld (die waren er in '77 vroeg bij) liggen er opengeslagen in de vitrines. De expositie is mede samengesteld door John Savage, maar ook door een van de medewerkers van Front 242. Als je de grote industriële zaal van Charleroi inloopt hoor je door vier microfoons geen concert maar de entourage van een concert: gebrom van een speaker, een gitaar die wordt ingeplugd. Er is een originele poster van Oktopus (Keizersgracht 138) en veel aandacht voor de Franse groep Bazooka. Het is de expositie te doen om de visuele kant van de zaak. Toch is het grappig om te zien bij welke teksten de bladen in de vitrines open liggen. Raket, een Rotterdams blad rond de band de Rondo's, ligt open bij een ingezonden brief van de band Art in Revoltution. 'Beste Raket, jullie schoppen wel zo lekker tegen alles waar je het niet mee eens bent, maar is dat ook niet een vorm van racisme/facisme/', vraagt de jonge band uit Voorburg ('Voorburg Bloody City!!!'). Een mooie punkachtige vernietiging van het begrip punk. Ze hekelen de Rondo's omdat ze het niet op hebben met rasta's omdat die te veel blowen en te weinig demonstreren: dat mogen ze toch zelf weten, is het motto. Overigens worden dezelfde Rondo's op dezelfde pagina nog wel even bedankt dat ze met hun apparatuur mochten spelen.

Zou de expositie, die eerder Italië aandeed, ook naar Nederland komen? Charleroi is een mooi decor voor de materie. De leegstaande fabrieken aan de rivier de Sambre. Poëzie vind je er niet veel, behalve de onvermijdelijke Charles Bukowski op de boekentafel van het festival Livresse en een bloemlezing, samengesteld door Yves Namur, La nouvelle poésie française de Belgique getiteld. 48 Waalse dichters geboren na mei 1968, waarvan nog geen vijf vrouw. Nu is het natuurlijk de vraag wat precies de selectie behelsde. Waals, jong, niet al te bekend, Yves Namur heeft iets open willen gooien. Ik herkende maar twee dichters in zijn selectie, Gwenaëlle Stubbe en Laurence Vielle. Beiden spreken me aan. Maar wat het onbekende betreft is het moeilijk een mes te zetten in die oester van zeshonderd bladzijden.

Ten eerste is er het probleem van de autobiografieën. Namur presenteert ze op geboortejaar. Veel van hen schrijven romans of maken theater. Ik vermoed dat hij de dichters gevraagd heeft zelf een biootje in te leveren. Dat krijgt een onmiskenbaar amateuristisch karakter. Wat moet ik met het gegeven dat een van hen naar Parijs verhuisde en daar 'met zijn vriendin en zijn honden samenleeft'. Krijg ik die honden uit mijn kop als ik vervolgens me op de gedichten probeer te concentreren? Er zijn opvallend veel prozagedichten. Er lijkt aan de ene kant een overschot aan lyriek, aan de andere kant experiment, oftewel de evidente eerste indruk die een Nederlandse lezer aan een Frans dichtwerk overhoudt. Maar wat is er goed? Ik val even voor de reisnotities van Anne Penders, kunstenaar en docent kunstgeschiedenis. Het is gefragmenteerd werk, in een kleiner corps gezet. Maar al snel is het me te willekeurig, iets te veel Carnet de voyage. Ik sta stil bij Pierre Dancot, maar dat werk is me dan weer te letterkundig. En dan stop ik bij Hubert Antoine. Vociférations heten zijn eerste gedichten. Ze spelen zich af in de natuur en zijn wat surreëel, exotisch. Ik vergeef hem direct termen als paradijs ('le paradis est un détail') en - nog erger - gedicht ('le poème boira l'eau du baptême/ quand l'oeil aura gagné quatre pétales/ et l'instant rompu toutes ses couleurs/ sur le vent qui démet la table'). Er zit iets opwekkends in dit werk, een zekere humor ook, zo stel ik me althans voor. En hoe komt dat?

Hubert Antoine, geboren in Namur in 1971, studeert rechten, filosofie en letteren als toehoorder, vertrekt in 1996 naar Mexico om daar een restaurantje te beginnen waar hij Luikse wafels en crêpes  verkoopt en dat hij Le Coq à poil noemt en begint vanaf dat moment te publiceren. Een pannenkoekenrestaurant in Mexico getiteld De kip in de pan! Ik ben meteen verkocht.

Éric de Chassey, Europunk. Drago Books, 304 blz., € 44,-

De expositie Europunk is tot 12 januari 2012 te zien in Charleroi in B.P.S. 22

Yves Namur (ed.), La nouvelle poésie française de Belgique. Le Taillis Pré, 596 blz., € 25,-

 
 
Biografie
Publicaties
Recensies
Recensies
Optredens
Residenties
Redactie
Organisatie
Docentschappen
Links
Voorgrond
Contact